Naslag · Technieken

Kanonnen, rolpaarden en carronades op schaal

Het geschut is bijna een jaar werk geweest, en het meeste daarvan zit in de rolpaarden. De messing lopen zijn ontvet en gebruineerd in plaats van geverfd, de wielassen zijn verdiept zodat het kanon niet te hoog in de poort staat, en de bouten en broekingringen zijn van de spijkertjes uit de doos gemaakt.

Het touwwerk hoort er ook bij: broekingen van linksgeslagen touw van 1 mm, bakstalies (in de posts ook zijtakels genoemd) met blokken van 2,3 mm, en een bindsel van zijdedraad van 0,1 mm om het kleine blok, omdat een gelijmd knoopje op deze schaal groter is dan het blok zelf. Op het geschutsdek ligt het lopende eind opgeschoten op het dek, op het bovendek is het opgebonden aan de takel. Wie het anders wil: Piet (pietsan) stropt zijn blokken met één halve steek strak tegen het blok, een druppel secondelijm, het eindje afgesneden en de knoop platgeknepen, en rolt zijn dektouw op een stukje tape op (modelbouwforum, ‘Vaardigheden, tips en weetjes’, januari en februari 2020). De stappenplannen over dat touwwerk staan bij elkaar op de pagina Touwwerk en knopen.

Stappenplannen (7)

6 stappen Het kanon lager in de poort door de wielassen te verdiepen
Zet een proefkanon in de poort, en leg de wielassen dieper in het rolpaard zodat de loop op de juiste hoogte in de poort komt. 5 stappen Messing kanonlopen zwarten met bruineringsvloeistof
De 28 messing lopen ontvetten en in een paar rondes in bruineringsvloeistof leggen, met tussendoor spoelen en afdeppen, tot ze donker zijn; het resultaat verschilt per loop en dat mag. 6 stappen Een kit-rolpaard detailleren met bouten, wielpinnen, stelwighandvat en broekingring
Het rolpaard uit de kit opwaarderen met messing spijkertjes met ronde kop, gesimuleerde bouten uit de kitspijkertjes, wielpinnen van platgeslagen spijkertjes, een gedraaid handvat aan de stelwig en een broekingring van 0,7 mm draad. 5 stappen Het handvat van de stelwig draaien uit een satéprikker
Een satéprikker in een boormachientje spannen en met draaibeiteltjes en schuurpapier tot een handvat van circa 4 x 1,7 mm draaien, omdat draaien uit een vierkant walnootlatje te vaak misging. 7 stappen Rolpaarden voor de 9-ponders frezen op de kruistafel
De zijwangen van scratch rolpaarden als trappetje uit een blokje castello frezen, in strookjes van 2 mm zagen en met assen en pinnen naar Anatomy of the Ship in elkaar zetten, als vervanging van de gefineerde kitrolpaarden. 5 stappen Sluitringen en wielpinnen maken van messing speldenkoppen
De sluitringen achter de bouten van de rolpaarden nabootsen door de ronde kop van een messing speld in de draaibank plat te vijlen, en met dezelfde spelden de wielpinnen maken. 6 stappen Carronades: wieltjes van messing buisjes en een werkende hoogteschroef
De tinnen 'wieltjes' uit de kit vervangen door wieltjes van in elkaar geschoven messing buisjes op een as van 1 mm, en de hoogteschroef door een bout van 1,2 mm die in het zachte tin zijn eigen schroefdraad snijdt.

Problemen die je hierbij tegenkomt (8)

Probleem	Oplossing
Geschutspoorten Het bovendek ligt achter tot 4 mm te hoog ten opzichte van de poorten; met kozijnen past het geschut in het midden niet meer in de poort.	Het kanon bleek omgedraaid te passen (gaatje niet centrisch); wielassen dieper in het rolpaard gelegd zodat het paard 1,5 mm zakt; bovenrand van de loop op de helft van de poort is goed. in het register
Kanonnen geschutsdek De kanonlopen zijn na dezelfde behandeling met bruineringsvloeistof ongelijk van tint.	Zo gelaten; 'in werkelijkheid zullen ze ook niet allemaal de zelfde tint hebben gehad'. in het register
Rolpaarden geschutsdek De spijkertjes uit de kit zijn lelijk (zonder mooie kop).	Messing spijkertjes van 6 mm met ronde kop gekregen van pietsan voor de zichtbare delen; kitspijkertjes hergebruikt als bouten en wielstoppers. in het register
Kanonnen geschutsdek Op de kanonnen ontbreekt een ring achterop voor de broeking.	Ringen van 0,7 mm draad om een rond tangetje gedraaid, later doorgeknipt tot halve cirkels; tip: draad om een boor wikkelen. in het register
Rolpaarden 9-ponders De rolpaarden in de kit zijn van gefineerd notenhout en niet strak genoeg.	Scratch gebouwd in castellohout, gefreesd op een kruistafel. in het register
Rolpaarden 9-ponders Bij het frezen van het eerste blokje werden de traptreden te diep, de verhoudingen klopten niet.	Opnieuw begonnen met de nodige precisie. in het register
Rolpaarden 9-ponders Door de hogere vooras helt het rolpaard naar achteren.	Zo gelaten; op het dek moet het kanon ongeveer horizontaal staan. in het register
Carronades Voor de wieltjes van de carronades zit een tinnen dingetje in de kit, geen echte wieltjes.	Wieltjes van twee in elkaar geschoven messing buisjes (2,4 mm) op een as van 1 mm. in het register

In het logboek

4 januari 2018Het rolpaard anderhalve millimeter lager
Door de wielassen dieper in het rolpaard te leggen zakt het kanon 1,5 mm, zodat de loop netter in de poort staat. 31 december 2019Lopen bruineren
De 28 kanonlopen zijn gezwart met bruineringsvloeistof, met wisselend resultaat; op aanraden van Piet laat ik het zo. 4 januari 2020Het eerste kanon met alle details
Met de spijkertjes van Piet krijgt het eerste kanon bouten, wielstoppers, een handvat aan de stelwig en een broekingring; Peter de Vries weet hoe je ringen in serie maakt. 10 januari 2020Handvat van de stelwig uit een satéprikker
Het handvat van de stelwig draaien uit een walnootlatje mislukte vaak; een satéprikker in een boormachientje werkt wel. 4 januari 2022Vooruit naar de rolpaarden
De rolpaarden voor de 9-ponders komen scratch uit castellohout: de zijwangen worden op de kruistafel als trappetje gefreesd, waarbij de eerste poging te diepe treden kreeg. 8 januari 2022Een dagje knutselen en een briljant idee
Het eerste rolpaard krijgt zijn beslag en ringetjes, en sluitringen ontstaan door de kop van een messing speld kort in de draaibank te vijlen. 3 december 2023Carronades: wieltjes en een werkende hoogteschroef
De tinnen 'wieltjes' uit de kit vervangen door wieltjes van in elkaar geschoven messing buisjes, en de hoogteschroef door een 1,2 mm bout met een speld als handvat, die dankzij het zachte tin echt draait.